فعّالیّت های مکمّل
مهمترین دلیل برای انجام فعّالیّت های مکمّل و فوق برنامه نقایص موجود در محتوای برنامه های درسی است.
* برخی از نقایص برنامه های درسی رسمی عبارتند از:
الف: عدم توجّه کافی به ویژگی های بومی، فرهنگی و منطقه ای
ب: عدم ارتباط با نیازها و زندگی واقعی دانش آموزان
پ: توجّه کمتر به حیطه های مهارتی و نگرشی
ت: عدم پژوهش مداری و مسئله محوری
ث: عدم تناسب محتوا با موادّ آموزشی
ج: عدم تناسب با علایق دانش آموزان
چ: برانگیزاننده نبودن محتواها
ح: کهنگی محتوای درسی
خ: عدم انعطاف پذیری
جایگاه فعّالیّت فوق برنامه در نظام برنامه ریزی درسی
تقسیم بندی در نــظام برنامه ریزی درســـی الف: برنامه های رسمی ب: فوق برنامه ها
الف: برنامه های رسمی شامل
1- برنامه های ملّی (بر بنیادهای مشترک تكيه مي كند) 2- برنامه های محلّی (بر ویژگی های محلّی تكيه مي كند)
ب: فوق برنامه ها شامل
1- مکمّل های متّصل (باعث تعمیق یادگیری مي شوند) 2- مکمّل های مستقل (باعث ایجاد یا تقویت فرهنگ مي شوند)
* مکمّل های متّصل
فعّالیّت هایی در راستای برنامه های درسی هستند که جهت تعمیق بیشتر مفاهیم درسی توسّط مدیر و معلّمان هر یک از مدارس طرّاحی و اجرا می شوند.
* مکمّل های مستقل
فعّالیّت هایی هستند که در عرض برنامه های درسی هستند یعنی اهداف و مسائلی که برنامه های درسی رسمی به آن نپرداخته است و ما به ضرورت بومی، محلّی، فرهنگی، اجتماعی و ... به آن می پردازیم.
* ویژگی ها و اهداف فعّالیّت های مکمّل و فوق برنامه
الف: این برنامه ها در طول (راستا) و عرض برنامه های درسی هستند.
ب: درونی سازی و تعمیق مفاهیم یادگیری و غنی سازی آن
ج: کاربردی کردن آموخته های خود در محیط زندگی
د: گروهی باشد و در گروه های ناهمگن
ﻫ: مسئله محور بودن نه موضوع محور بودن
و: باعث ایجاد یا تقویت یک فرگ می شود.
* مراحل اجرای فعّالیّت های مکمل و فوق برنامه
· گام اول: شناسایی مسائل واقعی درسی
- نظر خواهی از دانش آموزان و دبیر مربوطه در اعلام مسائل و مشکلات آموزشی هر یک از موضوعات درسی
- تهیّه فهرستی از مسائل و مشکلات درسی مطرح شده در نظرسنجی از دانش آموزان و دبیران توسّط شورای معلّمان مدرسه
- پالایش فهرست مسائل واقعی توسّط شورای معلّمان با دو معیار
الف: آنچه مربوط به درس یا موضوعی فرهنگی بوده و ضرورت اجرای آن احساس می شود.
ب: توجّه به مراحل رشد و برنامه های درسی پایه های مختلف
- تهیّه جدول مسائل به تفکیک پایه ها یا رشته ها و ابلاغ جدول به معلّمان
· گام دوم: انتخاب موضوع فعّالیّت و اجرای آن
- بررسی جدول ارسالی شورای مدرسه، توسّط مدیر مدرسه یا دبیر مربوطه
- انتخاب یک یا چند مسئله (مسئله محور) با توجّه به ویژگی های زمان، توانایی و سهولت اجرا و...
- تشکیل گروه های ناهمگن در کلاس ها و ابلاغ موضوع انتخاب شده جهت فعّالیّت
- نظارت بر مراحل اجرای فعّالیّت دانش آموزان توسّط مدیر یا دبیر
- ارائه ی گزارش نهایی به دانش آموزان
* نکته:
· راهنمای هر گروه را یک معلّم یا مربّی بر عهده بگیرد (بر اساس تخصص و علاقه)
· فعّالیّت ها را دانش آموزان انجام می دهند نه معلّمان
· برای ارائه ی نتایج کار دانش آموزان وقت مناسبی در نظر گرفته شود.
· راهکارهای پیشنهادی توسّط دانش آموزان ارائه شود.
* تذکرات:
الف: اصل بر داوطلبانه بودن فعّالیّت هاست. ب: مسائلی را انتخاب نمایید که از نظر دانش آموز مسئله باشد نه از نظر معلّم
ج: به فرایند بیشتر از نتیجه اهمّیّت قائل شوید. د: علاقه ی دانش آموزان را در ارائه ی فعّالیّت ها مدّ نظر قرار دهید.
ﻫ: فعّالیّت ها مسئله محور باشد نه موضوع محور و: از دادن فعّالیّت های خارج از توان دانش آموز پرهیز کنید.
* مثالی چند پیرامون موضوع فعّالیّت های مکمل و فوق برنامه:
تهیّه نقشه یا ماکت جغرافیایی ایران / انجام مصاحبه با یک شخصیّت علمی / تهیّه ی آلبوم عکس مشاهیر منطقه / آوردن نمونه هایی از شعر نو و کلاسیک به کلاس / پیدا کردن مطالب مرتبط با درس از بریده ی جراید / اجرای نمایش پیرامون صرفه جویی در آب و... / تهیّه روزنامه ی دیواری پیرامون موضوعات درسی و مفاهیم فرهنگی و اجتماعی و... / آموزش فرهنگ ترافیک، روابط و مشکلات اجتماعی و... با روش های آموزشی مناسب / درست کردن تابلو سیم کشی برق / پیدا کردن آیات و احادیث مرتبط با موضوعات درس دینی و ... / نقطه و نشانه گذاری ( ء ً ّ ) متنی که بدون نقطه و نشانه نوشته شده است / بازدید از مراکز علمی، فرهنگی و حکومتی (مجلس).... / تقویت فرهنگ گردشگری با تهیّه ی شناسنامه و تصاویر اماکن تاریخی، مذهبی
یادگیری راه است مقصد نیست … راهی است پایان ناپذیر... (امام صادق)