بيان مساله:

در هردوره ازبازنگري كتب فارسي دوره راهنمايي كه همراه بابازنگري درروش هاونيز متون آموزشي است        بعضا اشعاري حذف واشعارجديدي جايگزين انها مي گردد.مسايل وعواملي كه مولفين محترم دست به اين كارمي برندبرما مشخص نيست وبحثي هم درآن نيست.بااين اوصاف همين اشعار جديدونيزقبلي در كتب مذكور بعضا با عدم استقبال ومقبوليت از طرف دانش آموزان مواجه مي گردد.گاه شعري درنظر دبير محترم دركمال فصاحت وبلاغت قرار داردواقرار واصرار بر اين دارد كه محصلين محترم نيز به آفاق بي بديل ونظير آن دست يافته ولذتي نيز ببرند كه خلاف آن را درمي يابند.

از ديگر سوي  نوع قوالب وحتي مضامين به كار رفته دراشعاراين دوره نوعي بدبيني وحتي شعر گريزي را دربيان دانش آموزان آنهم درسرزميني كه بيشترين ميراث مكتوب آن درجهان شعروشاعري است. بنابراين لازم ديده شد كه اين بار اشعار را به وجهي از منظر دانش آموزان بررسي نماييم تادرتاليفات آينده ازآنها استفاده شود. دراين راستا  مورفولوژي اشعار  اين دوره رابررسي كرده وآنرا باميزان مقبوليت اشعار دربين دانش آموزان  موردسنجش قرار مي دهیم.

اهداف تحقيق:

 مهم ترين هدف اين تحقيق رابايد اين گونه بيان كرد:بررسي وشناخت ريخت شناسي وساختارشناسي اشعار دردوره ي  راهنمايي چگونه است وميزان مقبوليت اشعاردراين دوره به چه صورت است؟

روش تحقيق:

تحقيق به دوصورت انجام شده است:

  الف:به صورت اسنادي وكتابخـانه اي كه به بررسي ريخت شنـاسي وساختارشـناسي اشعـارپرداخته پرداخته مي شود.

ب:به صورت ميداني كه ميزان مقبوليت رامي سنجد.

ج:نوع نيز توصيفي تحليلي است.

جامعه ونمونه وروش نمونه گيري:

جامعه ي آماري تحقيق عبارت بودنداز دانش آموزان مقطع راهنمايي نواحي يك ودو زنجان كه در سال 1382 جمعا 29321نفر بوده است.ازاين تعداد براي به دست آوردن حجم نمونه با استفاده از فرمول(كوكران)  وباعنايت به N جامعه ي آماري  450نفرمحاسبه وبرآوردگرديد. باعنايت به اينكه در توزيع وجمع آوري پرسشنامه ها جنسيت نيز درنظر بود ازاين تعداد 237نفر پسر و213نفر دختر به تفكيك توزيع مورد بررسي قرارگرفت.

روش نمونه گيري نيز به صورت تصادفي-ساده وطبقه بندي نسبي از جامعه ي مورد نظر بوده است.نحوه ي سنجش واندازه گيري ميزان مقبوليت به صورت توزيع وجمع آوري پرسشنامه ها بود به اين صورت كه با توجه به اينكه اسامي اشعار به صورت فهرست در پرسشنامه بود از دانش آموزان مي خواهيم كه به ترتيب علاقه شعرهاي مورد نظر را تا پنج گزينه انتاب نمايند.دراين پرسشنامه ها باعنايت به اينكه تنها يك سوال درپرسشنامه وبه صورت كاملا واضح آمده است فلذا نيازي نيز به اعتبار سنجي از طريق فرمول خاصي نداشت.

ابزار پژوهش:

الف:پرسشنامه

ب:كتاب هاي فارسي مقطع راهنمايي

ج:اسناد ومدارك كتابخانه اي

يافته هاي تحقيق:

اين تحقيق براي دوهدف مهم انجام شده است:1-ريخت شناسي وساختارشناسي اشعار دردوره ي راهمايي.  2-بررسي ميزان مقبوليت اشعار در اين دوره.

دربررسي مورفولوژيكي وساختارشناسي اشعار ما با سه سطح مواجه هستيم.اين سطوح عبارتند از:سطح زباني كه شامل سطح آوايي –سطح لغوي وسطح نحوي است  سطح فكري وسطح ادبي.دراين بررسي ممكن است كه به لحاظ فكري شعري عميق و داراي انديشه ي بزرگ و جهاني باشد ويااز ساختاري خاص مثلاتعليمي-وعظ-مذهبي –خرد گرا وموارد ديگربرخوردارباشد؛ما همين شعربه لحاظ ادبي ويا سطح زباني  داراي فخامت واستواري نباشد.عكس اين قضيه نيزممكن است:كه شعري در يكي از اين سطوح داراي ويژگي برجسته باشد؛امااين امر نمي تواندبر ديگر عناصر وسطوح تاثير گذار باشد.به اين صورت كه از آنجا كه وزن شعر مناسب نبوده؛فلذا انديشه آن نيز مناسب نيست ويااز ساختارلغوي خوبي برخوردارنيست.بنابراين اين كه وضعيت مقبوليت به صورت يك عدد نشان داده شده است نمي تواند ارتباط دقيق و راستيني باريخت شناسي وساختارشناسي داشته باشد.اما اين امر به طور كلي منكر اين قضيه نيز نيست.

نمره ي مقبوليت بر اساس عواملي به وجود مي آيد كه چه بسا بيروني باشند.مثلا رسانه ها،سابقه ي ذهني،تكرار در دوره هاي گذشته،نوع تدريس وشگرد هاي معلمان،ذوق ويا بي ذوقي مدرسان اين اشعار،جنس وسن،شرايط اقتصادي واجتماعي،فرهنگي وزيست محيطي دانش آموزان،ذوق بچه ها وساير عوامل در اين فرايند تصميم گيري دخيل بوده اند.به طور مثال شعر نخستين جنگ رستم(2)دركتاب دوم راهنمايي درميان گزينه هاي دختران درآخرين اولويت قرار دارد.درحالي كه اين شعربه لحاظ ساختارشناسي وزيباشناسي شعرازجايگاه بسيارخوبي برخوردار است.تناسب وزن بامحتوا،تعداد ابيات،آرايه هاي ادبي موجود،بسامد وواج آوايي زيبا و نيزانديشه ي حاكم برشعركه دلاوري وروحيه ي دفاع ازحريم وحرمت دراين ديارباپوست وگوشت مردمانش سرشته شده است همگي مويد اين مساله تواند بود.

شايدبتوان گفت:روحيه ي دختران باساختار خشن جنگ ولغات درشت شعروگرد وخاك ميادين نبرد سازگار نبوده،بنابراين آن را درآخرين اولويت قرار داده اند.

پيشنهاد هاي كاربردي:

1-دبيران ومدرسين محترم با توجه به نتايج مقبوليت سنجي ونيز ساختارشناسي اشعار ميتوانند نسبت به انتخاب اشعار به جهت خوانش در كلاس و فعاليت هاي مرتبط اقدام نمايند. اين امرميتواند درجذب بيشتردانش آموزان به فرهنگ وادب وتاريخ ادب ايران مفيد باشد.نيز باتوجه به ساختارشناسي اشعار،به گوشه هايي از زيبايي هاي اشعارموجود دركتاب ها،در حين تدريس اشاره داشته باشند.

2-مولفين محترم با عنايت به نتايج اين تحقيق نسبت به اصلاح اشعاري كه از حداقل مقبوليت برخورداربوده اند دراين دوره از تاليف كتب ونيز درسالهاي آتي اقدام لازم را داشته باشند.

3-به جهت آشنايي دانش آموزان با نوع شعر ونيز انديشه ي ديگر شاعران،به شعر شاعران مختلف نيز توجه شود.

4- با عنايت به گسترده گي نظريات ساختارشناسي ومورفولوژي درحوزه ي ادبيات به محققين محترم پيشنهاد مي گردد نسبت به بررسي هاي جداگانه با يكي از زير مجموعه هاي اين نظريات دربررسي اشعار كتابهاي فارسي عنايت واقدام نمايند ويابه ساختار دستوري اين كتاب هاو بررسي وتقابل آن با نظريات زبانشناسي و رفع تناقص كه در تعاريف دستوري مندرج در كتب اين مقطع ومقاطع بالاتر ديده مي شود، پرداخته شود.